Ali Sinan Sertöz

Öklid'i Okurken / Dipnotlar Serisi

Öklid bir dahi miydi yoksa İbn Haldun’un “coğrafya kaderdir” sözünde kaçınılmazlığı ima edilen bir fâni miydi? Bu soruyu bize sorduran Elemanlar adlı kitabın kopyalarının tarih içinde geçirdiği serüvenler nelerdir ve bugüne kalan kopyaların durumu nedir? “Orijinal metin” diye bir şey var mı? Elemanlar adlı kitabı okurken sanki Öklid’in kendi yaşadığı dönemden yüzyıllar sonra matematik dünyasına katılacak fikirlere ulaşımı varmış gibi bir duyguya sürüklenmekte haklı mıyız? Öklid bize çizgi düzgünse doğrudur, yüzey düzgünse düzlemdir der ama neden cisim düzgünse ne olacağı konusuna hiç girmez? Elemanlar’ın on üç kitabı boyunca seçme konulardaki tanımları, akıl yürütmeleri, kanıtları ve önermelerin sıralanışındaki seçicilikleri bu sorular doğrultusunda inceleyeceğiz. Bu kitap Elemanlar’ın içerdiği büyülü dünyanın keşfi için gereken yol danışmalığını yapacak ama kendi cevaplarını oluşturmayı yine de okuyucuya bırakacak çünkü Öklid’in krala söylediği gibi “Geometriye giden bir kral yolu yok